Có một bài tập tôi hay đưa cho những người đang mắc kẹt giữa hai lựa chọn, hoặc đang không biết mình muốn gì.
Nó không tốn gì ngoài bốn mươi phút và một tờ giấy. Và nó thường cho ra thứ mà hàng tháng suy nghĩ không cho ra được.
Viết một lá thư — nhưng theo hai chiều.
Vì sao viết lại khác với nghĩ
Bạn đã nghĩ về chuyện này hàng trăm lần rồi. Vậy tại sao viết ra lại khác?
Suy nghĩ chạy vòng. Nó quay lại điểm xuất phát, dùng lại cùng những lập luận, và bạn có cảm giác đang tiến triển trong khi thật ra đang đi vòng tròn. Viết thì tuyến tính — bạn không viết lại được câu vừa viết mà không thấy mình đang lặp.
Viết bắt bạn cụ thể. Trong đầu, "mình muốn cuộc sống tốt hơn" nghe đủ. Trên giấy, nó lộ ra là một câu rỗng, và bạn buộc phải hỏi tiếp: tốt hơn là thế nào?
Chữ viết tay chậm hơn suy nghĩ. Chính độ trễ đó tạo không gian cho những thứ sâu hơn nổi lên. Đây là lý do tôi luôn đề nghị viết tay, không gõ máy.
Phần 1: Thư gửi bạn của năm năm sau
Viết cho người sẽ là bạn vào tháng này, năm năm nữa.
Không phải kể lể. Trả lời bốn câu, mỗi câu vài đoạn:
1. "Hôm nay tôi đang ở đâu."
Trung thực. Không tô hồng cho đỡ ngại, cũng không bi kịch hóa. Công việc thật sự thế nào, các mối quan hệ ra sao, sức khỏe, tiền bạc, và quan trọng nhất — bạn đang cảm thấy gì về cuộc đời mình.
Viết như viết cho một người sẽ đọc và không phán xét bạn — vì đúng là vậy.
2. "Điều tôi đang sợ."
Cụ thể. Không phải "sợ thất bại" mà là sợ nếu tôi nghỉ việc này thì hai năm nữa tôi phải quay lại xin việc với mức lương thấp hơn và mọi người sẽ biết.
Nỗi sợ viết cụ thể ra thường co lại. Nỗi sợ để mơ hồ trong đầu thì nở ra.
3. "Điều tôi hy vọng bạn đã làm được."
Đây là chỗ thú vị. Khi viết cho một phiên bản tương lai của mình, người ta thường viết ra những mong muốn mà họ chưa bao giờ nói với ai — kể cả với chính mình.
4. "Điều tôi mong bạn đừng đánh mất."
Câu này hay bị bỏ qua, và nó là câu quan trọng nhất. Nó chỉ ra điều gì trong bạn hôm nay đáng giữ — thứ mà con người thành đạt hơn của năm năm sau có nguy cơ đánh mất.
Phần 2: Thư hồi âm
Đây là phần làm bài tập này khác với những bài "viết thư cho tương lai" thông thường.
Bây giờ đổi ghế. Bạn là người của năm năm sau, đang ngồi đọc lá thư vừa rồi và viết trả lời.
Người đó đã đi qua năm năm mà bạn chưa đi. Họ biết những gì đã xảy ra. Họ nhìn con người hôm nay của bạn với sự dịu dàng của người đã ở phía bên kia.
Trả lời ba câu:
1. "Điều tôi muốn nói với bạn về nỗi sợ ấy."
2. "Điều thật sự quan trọng hóa ra là..."
3. "Nếu được nói một câu, tôi sẽ nói..."
Viết một mạch, đừng dừng để nghĩ. Đừng cố tỏ ra khôn ngoan.
Chuyện gì xảy ra trong phần 2
Với hầu hết người làm bài này, phần 2 là chỗ có điều bất ngờ.
Vì để viết được nó, bạn phải bước ra khỏi vị trí người đang mắc kẹt — và một khi đứng ở chỗ khác, bạn thấy thứ mà từ vị trí cũ không thấy được.
Người ta thường phát hiện:
Nỗi sợ lớn nhất của họ không phải thứ họ nghĩ. Ai đó viết phần 1 về nỗi sợ mất thu nhập, rồi ở phần 2 lại viết "điều thật sự quan trọng hóa ra là bạn đã dám nói ra điều mình nghĩ với bố" — và họ ngồi im một lúc, vì hóa ra chuyện thật nằm ở chỗ khác.
Họ đã biết câu trả lời từ trước. Rất thường xuyên, phần 2 viết ra thứ mà một phần trong họ đã biết nhiều tháng nay nhưng chưa cho phép mình nói thành lời.
Họ tử tế với mình hơn khi đóng vai người khác. Đây là điều tôi thấy cảm động. Người ta khắc nghiệt với bản thân hiện tại, nhưng khi viết với tư cách phiên bản tương lai, họ tự nhiên trở nên dịu dàng — như thể sự tử tế ấy vẫn luôn có sẵn, chỉ là chưa bao giờ được phép hướng vào trong.
Cách làm cho tử tế
Chọn lúc yên tĩnh, không giới hạn thời gian gấp. Bốn mươi phút, điện thoại ở phòng khác.
Viết tay. Đã nói ở trên, nhưng nhắc lại vì nó thật sự quan trọng.
Đừng sửa. Không đọc lại giữa chừng. Không sửa câu. Sửa là lúc phần kiểm duyệt xen vào.
Niêm phong và ghi ngày mở. Cho vào phong bì, ghi ngày hôm nay và ngày mở — có thể là một năm sau, không nhất thiết năm năm. Cất chỗ bạn sẽ tìm lại được.
Đặt lịch nhắc. Một dòng trong lịch điện thoại, đặt đúng ngày mở.
Vì sao năm năm
Ngắn hơn thì bạn chỉ tưởng tượng ra một phiên bản cải tiến nhẹ của hiện tại — cùng công việc, lương cao hơn chút.
Dài hơn nhiều thì quá trừu tượng, khó hình dung.
Năm năm là khoảng đủ dài để mọi thứ có thể khác hẳn, mà vẫn đủ gần để bạn cảm được người đó vẫn là mình.
Khi lá thư chỉ ra một hướng bạn chưa dám đi
Đây là kết quả phổ biến nhất, và tôi muốn nói thẳng về nó.
Rất nhiều người làm bài này xong thì biết mình cần làm gì. Vấn đề không còn là thiếu câu trả lời — nó là không dám thực hiện câu trả lời đã có.
Nếu bạn ở đó, hai bài này nói đúng chỗ: Vì Sao Bạn Tự Phá Hoại Đúng Lúc Sắp Thành Công và Trì Hoãn Không Phải Lười.
Và nếu điều lá thư chỉ ra là một chuyển hướng lớn — đổi nghề, kết thúc hoặc bắt đầu một điều gì quan trọng — thì câu hỏi tiếp theo thường là thời điểm. Bản đồ số có phần trả lời riêng cho câu đó: bốn Năm Cá Nhân sắp tới và mười hai tháng của năm nay cho biết giai đoạn nào thuận cho việc khởi sự, giai đoạn nào nên củng cố. Đó là Bản Đồ Năm Cá Nhân, 189.000đ.
Còn nếu bạn muốn cả bức tranh — con đường thật của bạn là gì, nửa sau đang gọi đi đâu, bài học nào đang lặp lại — thì luận giải 25 chỉ số đọc trọn cấu trúc đó.
Đọc thêm Số Trưởng Thành — Con Người Bạn Trở Thành Sau Tuổi 35 và Nhật Ký 5 Phút Trước Khi Ngủ.
Người của năm năm sau đang chờ bạn ở đâu đó. Bài tập này chỉ là cách mượn giọng họ — để nghe được điều bạn vốn đã biết.
